تفاوت سپتوپلاستی و رینوپلاستی: تنفس، فرم بینی یا هر دو؟

خیلی از بیماران تفاوت سپتوپلاستی و رینوپلاستی را نمی‌دانند. این دو جراحی اغلب با هم انجام می‌شوند، اما هدف‌شان فرق دارد: سپتوپلاستی برای بهتر شدن تنفس است و رینوپلاستی برای تغییر فرم بینی. وقتی هر دو در یک عمل انجام شوند، به آن سپتورینوپلاستی می‌گویند. تبریز هلث پلتفرم هماهنگی است، نه کلینیک؛ فقط جراحی که شما را معاینه می‌کند می‌تواند بگوید به کدام عمل نیاز دارید.

• سپتوپلاستی دیوارهٔ داخل بینی (تیغهٔ بینی) را صاف می‌کند تا هوا راحت‌تر عبور کند و به‌تنهایی ظاهر بینی را تغییر نمی‌دهد.
• رینوپلاستی شکل بیرونی بینی را تغییر می‌دهد و می‌تواند زیبایی، عملکردی یا هر دو باشد.
• سپتورینوپلاستی این دو را در یک جراحی ترکیب می‌کند.
• سپتوپلاستی معمولاً بدون بستری شبانه انجام می‌شود؛ رینوپلاستی معمولاً یعنی حدود یک هفته آتل بیرونی و کبودی بیشتر.
• دارو می‌تواند علائم انحراف تیغهٔ بینی را کم کند، اما تیغه را صاف نمی‌کند.

انحراف تیغهٔ بینی چیست؟

تیغهٔ بینی دیواره‌ای از غضروف و استخوان است که داخل بینی را به دو طرف تقسیم می‌کند. وقتی این دیواره به یک سمت کج باشد، به آن انحراف تیغهٔ بینی می‌گویند. به گفتهٔ کلیولند کلینیک و آکادمی گوش، حلق و بینی آمریکا (وب‌سایت ENT Health)، از هر ۱۰ نفر حدود ۸ نفر تیغهٔ بینی‌شان دست‌کم کمی از وسط منحرف است و بسیاری هرگز متوجه آن نمی‌شوند.

تیغهٔ بینی ممکن است از بدو تولد کج باشد، هنگام رشد بینی به یک طرف متمایل شود یا در اثر آسیبی مثل شکستگی بینی جابه‌جا شود. اگر علائمی ایجاد شود، ممکن است شامل این موارد باشد:

• گرفتگی بینی، که اغلب در یک طرف بدتر است
• صدای تنفس یا خروپف، و تنفس از راه دهان در خواب
• خون‌دماغ
• عفونت‌های مکرر سینوس، درد صورت یا سردرد

داشتن انحراف تیغهٔ بینی به‌تنهایی دلیلی برای جراحی نیست. کلیولند کلینیک توضیح می‌دهد که بیشتر کسانی که علائم کمی دارند یا علامتی ندارند، به درمان نیازی ندارند.

تفاوت سپتوپلاستی و رینوپلاستی و سپتورینوپلاستی

	سپتوپلاستی	رینوپلاستی	سپتورینوپلاستی
هدف اصلی	تنفس بهتر با صاف کردن تیغهٔ بینی	تغییر شکل بیرونی بینی	تنفس و فرم بینی با هم
محل جراحی	داخل بینی، معمولاً از راه سوراخ‌های بینی	استخوان‌ها، غضروف‌ها و نوک بینی	داخل و بیرون بینی
بیهوشی معمول	معمولاً عمومی؛ بی‌حسی موضعی هم ممکن است یک گزینه باشد	معمولاً عمومی	معمولاً عمومی
ظاهر تغییر می‌کند؟	به‌تنهایی نه	بله	بله
نقاهت اولیهٔ معمول	اسپلینت داخلی یا تامپون؛ کبودی کم یا بدون کبودی	آتل بیرونی حدود یک هفته؛ کبودی دور چشم‌ها	شبیه رینوپلاستی

سپتوپلاستی (جراحی انحراف تیغهٔ بینی)

جراح پوشش مخاطی روی تیغه را کنار می‌زند و بعد غضروف و استخوانِ کج را کوتاه، صاف یا جابه‌جا می‌کند. گاهی هم‌زمان شاخک‌های بینی (توربینیت‌ها، ساختارهایی روی دیوارهٔ کناری بینی) کوچک می‌شوند تا هوا بهتر عبور کند. چون جراحی از راه سوراخ‌های بینی انجام می‌شود، به گفتهٔ ENT Health معمولاً هیچ نشانهٔ بیرونی از جراحی دیده نمی‌شود. کلیولند کلینیک زمان معمول عمل را ۳۰ تا ۹۰ دقیقه می‌داند و بیشتر بیماران همان روز به خانه برمی‌گردند.

رینوپلاستی (جراحی زیبایی بینی)

رینوپلاستی ظاهر بیرونی بینی را تغییر می‌دهد؛ مثلاً خط پشت بینی، قوز، پهنا یا نوک بینی. طبق اطلاعات سرویس سلامت ملی بریتانیا (NHS)، این عمل معمولاً با بیهوشی عمومی انجام می‌شود، حدود ۱٫۵ تا ۳ ساعت طول می‌کشد و تا حدود ۷ روز آتلی با چسب روی بینی می‌ماند. برای جنبهٔ زیبایی، تکنیک‌ها و انتخاب جراح، راهنمای جراحی بینی را ببینید.

سپتورینوپلاستی و «رینوپلاستی عملکردی»

سپتورینوپلاستی تیغهٔ بینی و شکل بیرونی بینی را در یک عمل اصلاح می‌کند. «رینوپلاستی عملکردی» اصطلاح گسترده‌تری است که جراحان وقتی به کار می‌برند که هدفِ تغییر فرم، بهتر شدن تنفس باشد. یک نمونه دریچهٔ بینی است، یعنی باریک‌ترین بخش مسیر هوا: کلیولند کلینیک می‌گوید بیشتر کسانی که کلاپس دریچهٔ بینی دارند، انحراف تیغه هم دارند و درمان می‌تواند علاوه بر سپتوپلاستی، گرافت غضروفی برای تقویت دریچه را هم شامل شود.

چه کسی به کدام جراحی نیاز دارد؟

به‌طور کلی:

• سپتوپلاستی ممکن است وقتی پیشنهاد شود که انحراف واضح تیغه علائم واقعی مثل گرفتگی بینی ایجاد کرده و با درمان دارویی بهتر نشده است.
• رینوپلاستی ممکن است برای کسی مناسب باشد که از ظاهر بینی‌اش راضی نیست و تنفسش مشکلی ندارد.
• سپتورینوپلاستی ممکن است وقتی پیشنهاد شود که هم مشکل تنفسی وجود دارد و هم نگرانی دربارهٔ فرم بینی، یا وقتی ساختار بیرونی بینی بخشی از مشکل تنفس است.

شواهد علمی از سپتوپلاستی برای بیماران مناسب پشتیبانی می‌کند. یک کارآزمایی تصادفی روی ۲۰۳ بزرگسال در هلند که سال ۲۰۱۹ در مجلهٔ The Lancet منتشر شد و مؤسسهٔ ملی پژوهش سلامت بریتانیا (NIHR) خلاصه‌اش کرده، نشان داد سپتوپلاستی کیفیت زندگی و جریان هوای بینی را بیشتر از درمان غیرجراحی بهتر می‌کند و این فایده دو سال بعد هم پابرجا بود. در کسانی که انحراف خفیفی داشتند، فایده کمتر روشن بود. معمولاً برای کودکان سپتوپلاستی پیشنهاد نمی‌شود مگر اینکه مشکل شدید باشد، چون بینی هنوز در حال رشد است.

پزشک انحراف تیغهٔ بینی را چطور بررسی می‌کند؟

بررسی معمولاً با پرسیدن علائم و نگاه به داخل بینی شروع می‌شود. کلیولند کلینیک معاینه با اسپکولوم بینی را توضیح می‌دهد؛ ابزار کوچکی که سوراخ‌های بینی را باز نگه می‌دارد. اگر جزئیات بیشتری لازم باشد، پزشک ممکن است از آندوسکوپی بینی (دوربین باریک) یا سی‌تی‌اسکن برای دیدن عمق بینی و سینوس‌ها استفاده کند. همه به اسکن نیاز ندارند. اگر برای درمان سفر می‌کنید، تصویربرداری‌های قبلی، گزارش‌های پزشک گوش، حلق و بینی و عکس‌های واضح از بینی‌تان را پیش از سفر بفرستید.

خوب است پیش از جراحی درمان دارویی را امتحان کرده باشید. آنتی‌هیستامین‌ها، اسپری‌های کورتونی بینی و ضداحتقان‌ها می‌توانند علائم را کم کنند، اما کلیولند کلینیک تأکید می‌کند که وضعیت تیغه را تغییر نمی‌دهند. اسپری‌های ضداحتقان را نباید بیش از سه روز پشت سر هم مصرف کرد، چون ممکن است گرفتگی برگشتی ایجاد کنند.

نقاهت: تفاوت سپتوپلاستی و رینوپلاستی

بعد از سپتوپلاستی

کلیولند کلینیک و انجمن جراحان پلاستیک آمریکا (ASPS) از تامپون نرم، اسپلینت داخلی یا بخیهٔ قابل‌جذب برای ثابت نگه داشتن تیغه نام می‌برند. تامپون ممکن است یکی دو روز بعد از جراحی خارج شود و اسپلینت‌هایی که جذب نشده‌اند معمولاً در ویزیت پیگیری، حدود یک هفته بعد، برداشته می‌شوند. نقاهت اولیه حدود یک تا دو هفته طول می‌کشد و جوش خوردن کامل استخوان و غضروف چند ماه زمان می‌برد. کلیولند کلینیک فعالیت سبک مثل پیاده‌روی را بعد از حدود یک هفته و ورزش سنگین را بعد از حدود یک ماه توصیه می‌کند.

توصیه‌های رایج: یک تا دو هفته فین نکنید، با دهان باز عطسه کنید و با سر بالا بخوابید.

بعد از رینوپلاستی یا سپتورینوپلاستی

انتظار نقاهتِ پیداتری داشته باشید. طبق NHS، کبودی و ورم دور چشم‌ها ممکن است حدود ۳ هفته بماند، شاید تا ۲ هفته مرخصی کاری لازم داشته باشید و معمولاً بعد از ۴ تا ۶ هفته می‌توانید ورزش سنگین را از سر بگیرید. ASPS می‌گوید ممکن است تا یک سال طول بکشد تا فرم نهایی بینی کاملاً شکل بگیرد و ورم در سال اول ممکن است کم و زیاد شود. راهنمای جراحی ترمیمی بینی توضیح می‌دهد چرا پیش از قضاوت دربارهٔ نتیجه باید صبر کرد.

خطرهایی که باید با جراح‌تان در میان بگذارید

کلیولند کلینیک و ENT Health این خطرهای احتمالی را برای سپتوپلاستی ذکر می‌کنند:

• خونریزی و عفونت
• سوراخ شدن تیغهٔ بینی (پرفوراسیون) یا تجمع خون در تیغه (هماتوم)
• بی‌حسی بینی یا دندان‌های بالا، که معمولاً موقتی است
• کاهش حس بویایی
• تغییر در شکل بیرونی بینی
• مشکلات نادری مثل نشت مایع مغزی‌نخاعی یا سندرم شوک سمی

رینوپلاستی خطرهای مربوط به فرم را هم اضافه می‌کند، مثل عدم تقارن یا نتیجه‌ای که دوستش ندارید، و NHS مشکل تنفسی را هم جزو خطرهایش آورده است. در کارآزمایی The Lancet که بالاتر گفتیم، ۱۸ درصد کسانی که جراحی شدند دچار عوارضی شدند که بیشترشان خفیف بود.

اگر خونریزی شدیدی داشتید که بند نمی‌آید، تب بالا، دردی که بدتر می‌شود، سردرد شدید، خشکی گردن یا تنگی نفس، فوراً کمک پزشکی بگیرید.

ضرورت درمانی یا انتخاب زیبایی؟

نظام‌های سلامت و بیمه‌ها اغلب با این دو جراحی متفاوت برخورد می‌کنند. ASPS سپتوپلاستی را جزو جراحی‌های ترمیمی و رینوپلاستی را جزو جراحی‌های زیبایی دسته‌بندی می‌کند. برای نمونه، NHS می‌گوید رینوپلاستی معمولاً به دلایل زیبایی ارائه نمی‌شود، اما اگر برای کمک به تنفس لازم باشد ممکن است انجام شود. وقتی دو عمل با هم انجام می‌شوند، بخش تنفسی و بخش زیبایی ممکن است جداگانه ارزیابی شوند. اگر در کشور خودتان بیمهٔ درمانی دارید، پیش از هر برنامه‌ریزی مستقیم از بیمه بپرسید چه چیزی را پوشش می‌دهد و از مرکز درمانی گزارش کتبیِ تشخیص بخواهید.

برای بازهٔ تقریبی هزینهٔ سپتورینوپلاستی و دیگر جراحی‌های بینی، راهنمای هزینهٔ جراحی بینی در ایران را ببینید.

چقدر در تبریز بمانید؟

برنامه را جراح‌تان تعیین می‌کند، اما به‌طور کلی:

• فقط سپتوپلاستی: معمولاً بدون بستری شبانه انجام می‌شود و حدود یک هفته بعد ویزیتی برای برداشتن اسپلینت‌ها دارید. پس اگر جراح‌تان چیز دیگری نگوید، برنامه‌ریزی برای حدود یک هفته ماندن این ویزیت را پوشش می‌دهد.
• رینوپلاستی یا سپتورینوپلاستی: آتل بیرونی معمولاً حدود ۷ روز می‌ماند، برای همین توصیهٔ رایج ماندنِ حدود ۷ تا ۱۰ روز است.

چند روز هم برای مشاورهٔ اول و آزمایش‌ها در نظر بگیرید و بلیت برگشت را انعطاف‌پذیر بگیرید. از جراح‌تان بپرسید چه زمانی پرواز برایتان بی‌خطر است. راهنمای ویزای درمانی ایران و راهنمای بیمارستان‌های تبریز در برنامه‌ریزی کمک‌تان می‌کنند.

قدم‌های بعدی

اگر بینی‌تان گرفته است، اول با معاینهٔ متخصص گوش، حلق و بینی علت را مشخص کنید. اگر تغییر فرم بینی هم می‌خواهید، از همان ابتدا بگویید تا جراح به‌جای دو عمل، یک عمل را برنامه‌ریزی کند. هماهنگ‌کننده‌های تبریز هلث می‌توانند کمک کنند با مراکز دارای مجوز در تبریز تماس بگیرید، تصویربرداری‌ها و عکس‌هایتان را بفرستید، پاسخ جراحان را مقایسه کنید و سفرتان را برنامه‌ریزی کنید. برای شروع می‌توانید درخواست مشاورهٔ رایگان بدهید.

پرسش‌های متداول

آیا سپتوپلاستی شکل بینی را تغییر می‌دهد؟

به‌تنهایی نه. سپتوپلاستی داخل بینی انجام می‌شود، هرچند تغییر شکل بیرونی بینی جزو عوارض احتمالی‌اش ذکر شده است. اگر فرم دیگری می‌خواهید، آن رینوپلاستی است که می‌شود هم‌زمان انجامش داد.

آیا سپتوپلاستی و رینوپلاستی را می‌شود با هم انجام داد؟

بله. به این عمل سپتورینوپلاستی می‌گویند. یعنی یک بار بیهوشی و یک دورهٔ نقاهت، اما نقاهتش به رینوپلاستی نزدیک‌تر است.

آیا جراحی انحراف تیغهٔ بینی درد دارد؟

ASPS از درد خفیف و کمی سختی در تنفس در روزهای اول بهبودی می‌گوید. جراح‌تان مسکن مناسب را تعیین می‌کند، چون داروهایی مثل آسپرین یا ایبوپروفن ممکن است خون را رقیق کنند.

تنفسم کی بهتر می‌شود؟

بینی در ابتدا معمولاً به‌خاطر ورم و اسپلینت گرفته به نظر می‌رسد. ASPS می‌گوید ورم اولیه ظرف چند هفته فروکش می‌کند و رسیدن به فایدهٔ کامل ممکن است چند ماه طول بکشد.

این مطلب اطلاعات عمومی است، نه توصیهٔ پزشکی. اینکه کدام جراحی، اگر اصلاً لازم باشد، برای شما مناسب است را جراح‌تان تعیین می‌کند. سلب مسئولیت پزشکی و سیاست تحریریه ما را بخوانید.